VvSL | DecaZine 27

erling sturing en inspiratie nodig voor hun ontwikkeling en ontplooiing. Daardoor kunnen ze zich te zijner tijd een goede plek verwerven in onze snel veranderende samenleving. De decaan en de studiebegeleider op de middelbare school kunnen daarin het verschil maken. Dit artikel beschrijft de kerninzichten over de neuropsychologische ontwikkeling van de adolescent en geeft middels Q&A wat handvatten voor de praktijk van de leerlingbegeleiding op havo en vwo. Het artikel is gebaseerd op mijn boek Leer je kind kennen. Over ontplooiing, leren, denken en het brein dat is uitgekomen in juni 2020. LASTIG? Ook slimme, verbaal vaardige leerlingen uit havo-5 of vwo-6 hebben vaak nog niet veel zicht op de consequenties van hun keuzen en hun gedrag. Ze zijn niet dom, en ook beslist niet lui maar ze zijn bezig om een voor hen geheel nieuwe wereld te verkennen en daarbij kennis en ervaringen op te doen. Ze zien vaak nog niet wat het belang is van school en de schoolse vakken. En ook hebben ze niet door dat hun sociale brein vooral gericht is op de meningen van hun leeftijdsgenoten en op opinies die ze via de sociale media tot zich krijgen. Daarom is ook het sociaal en emotioneel functioneren belangrijk voor de lerende leerling en niet alleen het cognitief presteren. Dit proces van ontwikkeling en persoonlijke groei gaat gepaard met vallen en opstaan. Zijn tieners daarom lastig? Nee: we vinden ze wel eens lastig, maar dat is wat anders. We vinden ze lastig als ze niet de route lopen die wij voor ze hadden uitgestippeld, en ze anders reageren dan wij graag zouden zien. PRIKKELS Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt: prikkels uit de omgeving zijn essentieel voor de ontplooiing, en voor de rijping van de hersenen. Daarbij gaat het om cognitieve én sociale prikkels, om emotionele én fysieke prikkels. Jongeren verwerven vaardigheden en doen kennis en ervaringen op dank zij de omgeving. Van docenten, coaches en ouders ontvangt krijgt de jongere steun, sturing en inspiratie. Dat zorgt ervoor dat de hersenen kunnen rijpen binnen de biologisch bepaalde grenzen. Context shapes the brain . Er zijn hersenfuncties die pas ver in de adolescentie zijn uitgerijpt. Dit verklaart waarom het voor de meeste laat-adolescenten nog steeds erg lastig is om goed overwogen te oordelen en verantwoord te kiezen. Het profiel? Een universitaire studie of hbo? Of eerst maar een gap year? Hun sociale brein is nog in ontwikkeling en daardoor kunnen ze de consequenties van keuzen nog niet goed overzien. Dat heeft grote implicaties voor de studie- en loopbaankeuze en daarmee voor een optimale ontplooiing. KIEZEN EN BESLISSEN Het overwegen, het oordelen, het kiezen en beslissen zijn enkele van de z.g. Executieve Functies (EF). Die ontwikkelen zich vanaf de kindertijd maar vooral in de loop van de adolescentie: dankzij de prikkels en feedback uit de omgeving. Die zijn brandstof voor het brein en ze voeden de ontwikkeling van het zelfinzicht en de zelfregulatie. Parallel daaraan ontwikkelt JELLE JOLLES Jelle Jolles is klinisch is neuropsycholoog en specialist op het gebied van leren, ontplooiing en het brein. Hij is emeritus hoogleraar Neuropsychologie aan de Maastricht University en de Vrije Universiteit Amsterdam en pleitbezorger van een actieve uitwisseling tussen wetenschap en samenleving. Zijn recente boek Leer je kind kennen. Over ontplooiing, leren, denken en het brein (juni 2020) is geschreven voor praktijkprofessionals en ouders. Hij beschrijft hierin ‘de gebruiksaanwijzing’ van de adolescent en geeft handvatten voor de praktijk van onderwijs en opvoeding. Eerder schreef hij de bestseller Het tienerbrein (2016). Meer informatie: www.jellejolles.nl en @jellejolles. zich de empathie, oftewel het vermogen om zich in anderen in te leven en hun emoties en intenties te begrijpen. Ook leert de jongere om consequenties te overzien: op de korte termijn (uren of dagen), op de DecaZine 27 december 2020 9

RkJQdWJsaXNoZXIy MjI3ODc=